Uit elke Nederlandse kraan komt water dat aan de wet voldoet. En tegelijk zit er bij ruim een derde van de bevolking méér PFAS in dan het RIVM verstandig vindt. Allebei waar, dus — en dat is geen goocheltruc maar boekhouden met twee meetlatjes. Eentje staat in de wet, de andere in het advies van het instituut dat de lat eigenlijk zette.
Twee normen, één kraan
Eerst even de maatvoering, want nanogram is niet iets dat je op de keukentafel tegenkomt: het is een miljardste gram. We hebben het dus over concentraties die je met het blote oog niet kunt zien — en die er op papier toch dik toe doen.
De wettelijke grens komt uit de Europese Drinkwaterrichtlijn en het Nederlandse Drinkwaterbesluit: maximaal 100 nanogram per liter, gerekend over de som aan PFAS. Aan die norm wordt in heel Nederland voldaan. Daar draait niemand omheen1.
Maar het RIVM houdt er sinds 2023 een eigen, gezondheidskundige richtwaarde op na: 4,4 nanogram per liter, uitgedrukt in PFOA-equivalenten. Die is gebaseerd op de weektolerabele inname van EFSA en de aanname dat drinkwater maar een vijfde van je dagelijkse inname mag leveren2. Tel even door: dat is ongeveer 23 keer strenger dan de wet.
En dan de meetdata. Volgens een analyse van de cijfers van alle tien drinkwaterbedrijven zit ruim een derde van Nederland boven die advieswaarde. In Noord-Holland loopt het verder op: rond Zaandam en IJmuiden zit je op zo’n drie keer de richtwaarde, rond Alkmaar en Den Helder op tweeënhalf, Amsterdam ruim twee keer3. Geen slecht nieuws in de zin van “overschrijding”, maar wel degelijk in de zin van “kijk, hier is de marge op.”
| Norm | Waarde | Basis |
|---|---|---|
| Wettelijke grens (EU 2020/2184 / Drinkwaterbesluit) | 100 ng/L (som-PFAS) | Wetgeving — overal in NL gehaald |
| RIVM-richtwaarde drinkwater (2023) | 4,4 ng/L (PFOA-equivalenten) | Gezondheidskundig advies — max. 20% van dagelijkse inname |
| EFSA-weektolerabele inname (2020) | 4,4 ng/kg lichaamsgewicht/week | Som van PFOS, PFOA, PFNA en PFHxS |
Het gaat om de totale blootstelling
Wie alleen naar het kraanwater kijkt, mist het grootste stuk van het verhaal — alsof je een boekbespreking schrijft na alleen de flaptekst te hebben gelezen. Drinkwater levert naar schatting 20 tot 25 procent van de PFAS-inname. Voedsel levert ongeveer drie keer zoveel: vis, vlees, eieren, zuivel, groenten. En daarnaast komen consumentenproducten, huisstof en lucht daar nog bovenop4.
Op populatieniveau ligt de geschatte totale wekelijkse inname volgens de RIVM-schattingen structureel boven de gezondheidskundige grens: grondwaterdrinkers tussen 4,4 en 26, oppervlaktewaterdrinkers tussen 5,9 en 22 nanogram per kilogram lichaamsgewicht per week5. Bij overschrijding zijn nadelige effecten — met name op het immuunsysteem — niet uit te sluiten. Acuut gevaar voor het individu is er volgens het RIVM juist niet: dit is een signaal over de lange termijn, niet over morgenochtend.
Wat betekent dit voor de praktijk
Als het RIVM en de waterbedrijven zeggen dat kraanwater veilig is, bedoelen ze de wettelijke norm van 100 nanogram per liter. Die wordt overal gehaald, punt. De gezondheidskundige marge ten opzichte van de advieswaarde is op populatieniveau echter vrijwel opgegeten en opgedronken — letterlijk. Vandaar de bijna verzoenende toon waarin alle partijen het erover eens zijn: blijf kraanwater drinken, maar pak de vervuiling bij de bron aan. Wie denkt met flessenwater te ontsnappen, wisselt hoogstwaarschijnlijk gewoon de ene waterbron voor de andere; broncheck loont.
De rekening voor extra zuivering ligt nu bij de burger in plaats van bij de veroorzaker, en de Unie van Waterschappen schreef er in 2026 zelfs een brandbrief over — dat woord is in de waterwereld ongeveer zo’n rood waarschuwingslampje als het maar kan zijn6. In Europa loopt intussen een restrictievoorstel rond om niet-essentieel PFAS-gebruik vrijwel volledig te verbieden; de drinkwaterbedrijven pleiten daar luidkeels voor.
Kort samengevat
Wettelijk prima, gezondheidskundig op het randje — en dat is geen tegenspraak, maar het verschil tussen wat afdwingbaar is en wat verstandig is. Twee meetlatjes, één kraan. En voor wie het volledige plaatje wil: de bronnen staan hieronder, netjes op een rijtje.
Lees ook in dit dossier
- PFAS: wat betekent totale blootstelling voor de veiligheid van ons drinkwater? (28 september 2026)
- PFAS in bloed: 71% boven grenswaarde, maar waarden dalen (29 september 2026)
- EU — Drinkwaterrichtlijn 2020/2184 eur-lex.europa.eu ↩
- RIVM — Adviesdrinkwaterrichtwaarde PFAS (2021/2023) rivm.nl ↩
- Greenpeace NL — PFAS in kraanwater, analyse meetdata drinkwaterbedrijven (sept 2026) greenpeace.nl ↩
- RIVM — Schattingen totale PFAS-inname via voedsel en drinkwater rivm.nl ↩
- EFSA — TWI voor PFAS-4 (EFSA Journal, 2020) doi.org/10.2903/j.efsa.2020.6223 ↩
- NOS — nieuwsbericht PFAS in drinkwater en reactie waterschappen (2026) nos.nl ↩